آبخیز (watershed) چیست؟ 

حوزه آبخیز تمامی سطحی را در بر می‌گیرد که آب‌های سطحی در آن منطقه به سمت نقطه یا محل مشخصی جریان می‌یابدآبخیزداری (watershed management) چیست؟- علم مطالعه و مدیریت آبخیزها که عبارت از مجموعه مطالعاتی است که برای اداره یک حوزه آبخیز انجام می‌شود.- طراحی و مدیریت حوزه به منظور حفاظت و استفاده صحیح و پایدار از منابع طبیعی با توجه ویژه به منابع آب و خاک.

بند اصلاحی (check dam) چیست؟

 سازه‌های احداثی در طول آبراهه‌ها و خندق‌ها.

دبی (discharge) چیست؟

حجم آبی که در واحد زمان از مقطع مشخصی از لوله یا رودخانه عبور می‌کند.

کشور ایران از نظر وصعیت آب و هوایی و به ویژه میزان بارندگی دارای شرایط متفاوتی است به طوری که در پاره ای از مناطق کویری و خشک بارندگی کمتر از ۱۰۰ میلی متر می باشد . جهت سهولت امر مرتعکاری و انتخاب گونه ها و روشهای مناسب بذرکاری لازم است با توجه به مطالعات پوشش گیاهی و تجدید حیات طبیعی و نیز بررسی هایی که در زمینه ی سازگاری گیاهان مرتعی انجام گرفته است کشور را بر حسب میزان بارندگی سالانه به مناطق مختلف تقسیم و گیاهان مناسب برای هر منطقه را به تفکیک معرفی نمود .
مناطق با بارندگی بین ۳۵۰-۱۸۰ میلی متر
مرتعکاری در مناطقی با بارندگی حدود ۲۰۰ میلی متر می بایستی در محل هایی انجام گیرد که خاک منطقه عمیق بوده و امکان ایجاد روشهای جمع آوری و پخش آب به منظور ذخیره ی نزولات آسمانی وجود داشته باشد .

کلمات کلیدی: منابع طبیعی و جنگلداری > مرتع و مرتع داری > معرفی برخی از گیاهان مرتعی و راهنمای کشت آنها

كليه ي اراضي داراي پوشش طبيعي به نحوي كه خوراك دام از آن حاصل مي شود و تجديد حيات آن به طور طبيعي انجام مي پذيرد و همچنين آن قسمت از اراضي كه براي كمك به تجديد حيات پوشش گياهي طبيعي آن به نحوي از انحا بشر دخالت نمو ده است و پس از اين دخالت آن را همانند ساير مراتع طبيعي اداره مي نمايد.

مرتع را شامل اراضي با پوشش طبيعي يا بذر كاري شده با گونه هاي بومي و يا غير بومي كه علوفه مورد مصرف دام را تامين مي كنند مي داند.

با توجه به تعاريف مختلف و با در نظر گرفتن مديريت مراتع در رابطه با مسئله حفاظت خاك و آب، از آنجايي كه وجود هر نوع و هر مقدار پوشش گياهي در هر منطقه آب و هوايي نمي تواند به عنوان مرتع در نظر گرفته شود...

کلمات کلیدی: بانک مقالات کشاورزی>مقالات کشاورزی ایران>مرتعداری>مرتع>تعريف جامعه مرتع داران

تیره نعناع
نام لاتین این تیره Lamiaceae یا Labiatae است. با این تیره در درس گیاهشناسی دو آشنا شدیم.
تیره نعناع حدود 210 جنس و 3500 گونه دارد که در سراسر زمین از مناطق سرد و یخبندان تا نواحی گرمسیر پراکنده اند. این تیره جهان وطن از تیره های مهم با غنای گونه ای بالا در مراتع ایران است.
تیره نعناع منبع سرشار از گیاهان دارای اسانس های معطر و آنتی بیوتیک است برای مثال می توان گونه هایی از مریم گلی Salvia، اسطوخودوس Lavandula ، رزماری Rosmarinus ، نعناع Mentha و فراسیون Marrubium را نام برد. این گیاهان در صنایع دارویی و آرایشی قابل استفاده اند.
بسیاری از گیاهان این تیره از سبزیجات معطر سرشار از ترکیبات معطر است. برای مثال می توان گونه هایی از مریم گلی، مرزنجوش Origanum، آویشن Thymus، ریحان Ocimum، مرزه Satureia ، بادرنجبویه Mellisa ، آویشن شیرازی Zataria ، و غیره را نام برد. این گیاهان به عنوان سبزی صحرایی و نیز به عنوان چاشنی قابل مصرف هستند.
برخی از گونه های جنس هایی چون: مریم گلی، بادرنجبویه، ریحان، مرزه، نعناع، لبدیسی Ajuga، سپرک Scutellaria ، پونه سا  Nepeta، مریم نخودی  Teucrium، سنبله ای  Stachys  ، گوش بره Phlomis و غیره به عنوان سبزی یا گیاهان زینتی کاشته می شوند.

عموما ً خشکسالی به این صورت تعریف شده که یک مدت زمان طولانی که بارش سالانه کمتر از 75 درصد میانگین باشد. بر اساس این تعریف، خشکسالی در حد 21% از بارش سالانه در دشتهای وسیع شمالی در سال 1940 اتفاق افتاد ( Holechek et at. 1989). توزیع ضعیف بارش در یک سال یا کمتر از میانگین بارش در سالهای پی در پی هم می تواند سبب خشکسالی شود.

خشکسالی یک عامل اصلی در مرتعداری است. در یک سال معین، پوشش گیاهی مرتع یا در فاز ترمیم یا تحت تاثیر خشکسالی ست. خشکسالی باعث تاثیرات بلند مدت میشود در حالی که ترمیم و بهبودی یک پروسه طولانی ست. راهبردهای مدیریت باید با فرصتهایی توان و انرژی گیاهان را برقرار یا بهبود ببخشد.

سرعت ذخیره سازی ابزار بسیار مهمی برای مدیریت چرا، بویژه تحت شرایط خشکسالی است. در این مورد هیچ روشی برای جبران چرای بیش از حد نیست. سرعتهای ذخیره سازی چراگاه های منحصر به فرد باید مبنی بر هدف سطوحی از بین بردن برگ گیاهان برای گونه های کلیدی باشد. بطوریکه شرایط مرتع تاثیرات نسبی کاهش خشکسالی را افزایش میدهد. موثرترین مدیریت خشکسالی آمادگی در سالهای قبل از خشکسالی ست. بهترین زمان برای تدارک حالاست.

تعريف جامعه مرتع داران

كليه ي اراضي داراي پوشش طبيعي به نحوي كه خوراك دام از آن حاصل

مي شود و تجديد حيات آن به طور طبيعي انجام مي پذيرد و همچنين آن قسمت از اراضي كه براي كمك به تجديد حيات پوشش گياهي طبيعي آن به نحوي از انحا بشر دخالت نمو ده است و پس از اين دخالت آن را همانند ساير مراتع طبيعي اداره مي نمايد.

· والنتين

مرتع را شامل اراضي با پوشش طبيعي يا بذر كاري شده با گونه هاي بومي و يا غير بومي كه علوفه مورد مصرف دام را تامين مي كنند مي داند.

با توجه به تعاريف مختلف و با در نظر گرفتن مديريت مراتع در رابطه با مسئله حفاظت خاك و آب، از آنجايي كه وجود هر نوع و هر مقدار پوشش گياهي در هر منطقه آب و هوايي نمي تواند به عنوان مرتع در نظر گرفته شود، لذا عملاً و با توجه به استرات‍ژي ها و منافع ملي، مراتع شامل اراضي با پوشش طبيعي يا اراضي كه جهت كمك به حفاظت آب و خاك و توليد علوفه مبادرت به كشت گياهان مي گردد ولي در هر حال استفاده از اين گياهان همانند پوشش طبيعي مرتع خواهد بود، مي باشد.

مرتعداري عبارتست از اداره اكوسيستم مرتع به منظور به دست آوردن استفاده بهينه از منبع و توليدات و سرويس هاي آن با تاكيد بر حفاظت آب و خاك و سر انجام محيط زيست. بديهي است چنانچه آب و خاك در اكوسيستم مرتع حفظ شود، پوشش گياهي نيز حفظ خواهد شد و محصول بهينه به دست خواهد آمد ولي بايد توجه داشت اين محصول بهينه در اكثر مناطق مترادف با توليد علوفه نيست.

مراتع ایران یکی از مهمترین و با ارزشترین منابع ملی کشور می‌باشد که بهره برداری صحیح توأم با عملیات اصلاح و احیاء آنها می تواند نقش اساسی در جهت حفظ آب و خاک و تأمین نیازمندیهای کشور در زمینه فرآورده های پروتئینی داشته باشد. پروتئین ماده ای است که در سلامت و بقاء انسان موثر است و در بین پروتئین ها نوع حیوانی آن دارای مزیتی خاص و منحصر بفرد است که خود از منابع گیاهی تأمین می گردد. در حال حاضر مهمترین عامل محدود کننده تولید در دامپروری ، تغذیه و تامین غذای کافی و مناسب برای دام می باشد. با توجه به نیاز روزافزون کشور به فرآورده های دامی و بی نیاز شدن از واردات آنها، طبیعی است که بایستی تولیدات دامی با میزان مصرف داخلی کشور و یا افزایش آنها در سالهای آینده تناسب داشته باشد. بدین منظور علاوه بر احیای مراتع و افزایش سطح زیر کشت و بازده نباتات علوفه ای لازم است از پس مانده های زراعی و ضایعات کارخانجات محصولات غذایی بنحو مطلوب در تغذیه دام استفاده نمود. مسلماً هزینه تولید فرآورده های دامی زمانی به حداقل می رسد که دام قسمتی از سال را از رسنتی های مراتع طبیعی تغذیه نماید هر چه سطح کاشت گیاهان علوفه ای بیشتر شود و چراگاههای احداثی گسترش یابند. هزینه تولید فرآورده های دامی نیز افزایش خواهد یافت و تنها راه کاهش دادن آنها استفاده از مراتع طبیعی خواهد بود. اکنون هم هر اندازه کشاروزی نوین پیشرفت کند و وسایل و تکنیک های جدید، عرضه گردد. باز برای پایین آوردن هزینه تولید، بهره برداری از مراتع طبیعی لازم و مقرون به صرفه است زیرا کاشت گیاهان علوفه‌ای در همه جا به علت محدودیت آب و خاک امکان پذیر نمی باشد. بطور معمول وقتی صحبت از مرتع می شود فقط جنبه تولید علوفه آن به نظر می آید در حالیکه جنبه حفاظت آب و خاک این منبع خدادادی اهمیتی به مراتب بیشتر از تولید علوفه دارد و متاسفانه به حساب گرفته نمی شود. بروز سیلاب های سهمگین سال های اخیر و اعداد و ارقام نجومی مربوط به فرسایش خاک در این کشور بر کسی پوشیده نیست. ولی این بلایا اغلب در مناطقی فراوان ترند که پوشش مرتعی آن از بین رفته و یا تخریب شده است

ايران كشوري است كه از دير باز مردم آن به كشاورزي و دامپروري اشتغال داشته اند. در گذشته نزديك بيش از نيمي از افراد جمعيت در اين كشور كشاورز و دامدار بوده اند. نخستين تمدنها در ايران بر پايه دامپروري و استفاده از مراتع شكل گرفته و زندگي شباني پايه اساس ايلها و عشاير ايران را بنيان نهاده است. عشاير بازمانده همان روش زندگي باستاني هستند. در بدو امر بدليل كمبود جمعيت و فراواني مراتع دامپروران مشكلي احساس نمي كردند ولي با افزايش جمعيت و محدود شدن مراتع بدليل گسترش كشاورزي و افزايش تعداد دام و بر هم خوردن تعادل بين توليد و مصرف تعادل بين مرتع و دام نيز بر هم خورد و اختلالاتي در وضعيت مراتع بوجود آمد كه لزوم مطالعه و شناسايي بيشتر مراتع را آشكار مي سازد.

گرفته شده از كتاب مرتع تاليف مهندس منوچهر پازوكي

تخريب مرتع در يك نگاه:

متاسفانه به دليل استفاده هاي غلط هم از وسعت و هم از كيفيت مراتع كاسته شده است. به طوري كه هم اكنون از سطح 90 ميليون هكتار مرتع فقط 16 ميلين هكتار از آن در شرايط خوبي قرار دارد.

اگر اين خرابي و نابودي ادامه پيدا كند توليد علوفه مورد نياز دام روز  به روز كمتر مي شود و خاكهاي حاصلخيز كشاورزي نيز از بين ميروند. از طرفي نابودي مراتع موجب بروز سيل و در نتيجه پر شدن مخرن سدها مي شود وسر انجام مراتع اين ثروت خدادادي به بيابانها و شوره زارها تبديل مي شوند.

گرفته شده از كتب ترويجي وزارت جهاد كشاورزي

قبل از معرفي اين گونه گياهي به مرور يكسري مطالب مي پردازيم.

مرتع و مرتعداري:

مرتع((range: زميني‌ است‌ اعم‌ از كوه‌ و دامنه‌ يا زمين‌ مسطح‌ كه‌ در فصل‌ چرا، داراي‌ پوششي‌ از نباتات‌ علوفه‌اي‌ خودرو باشد و با توجه‌ به‌ سابقه‌ چرا، عرفاً مرتع‌ شناخته‌ شود. مرتعداري:علم نگهداري وبهره برداري از مراتع را بگونه اي كه جامعه گياهي بنحو مطلوب حفظ شود و به ساير منابع چون آب وخاك و غيره زيان وارد نشود مرتعداري مي گويند.

مرتعكاري(artificial revegetation):

همانطور كه ميدانيم مرتعداري به روشهاي طبيعي-مصنوعي و... انجام مي گيرد كه در اينجا از توضيح آن خودداري مي كنم.

يكي از روشهاي مصنوعي مرتعداري مرتعكاري است.ميدانيم كه روشهاي مصنوعي در مراتع بشدت تخريب يافته صورت مي گيرد و نيز مرتعكاري در صورتي موفقيت آميز است كه 10تا15% گياهان درجه 1 مرتع باقي مانده باشد.

از مهمترين اهداف مرتعكاري ميتوان به توليد علوفه براي دام ها-كنترل فرسايش ومسايل حفاظتي و... رانام ببريم. و از روشهاي مرتعكاري معمول مي توان بذركاري-بذرپاشي-كپه كاري-ميانكاري و بوته كاري را نام برد.

از وب لاگ مــــــــــــرتع _ آبخیـــــــــــــــز آقای یاسر سلیمانی

مراتع استان لرستان كه از پربهاترين سرمايه هاي حياتي مردم و منبع توليدات پروتئيني و دامي ميباشد، مدتهاي مديدی است كه بدون هيچ گونه ضوابط و اصول صحيح بهره برداري مورد تعليف دامداران قرار گرفته است. ثابت بودن سطح مراتع و نياز به دام بيشتر جهت امرار معاش و به زير كشت بردن هر بيشتر سطح مراتع مرغوب جهت تبديل آن به زراعت  ديم، قطع اشجار در سطح مراتع مشجر، بوته كني جهت سوخت و روشهاي بهره  برداري نادرست از علل از بين رفتن مراتع در لرستان است.

تعداد دامي كه از اين مراتع استفاده مي نمايد بالغ بر 4 تا 5 برابر ظر فيت مجاز مراتع استان ميباشد. مراتع استان لرستان شامل مراتع ييلاقي و قشلاقي و ميان بند است.

پنج درصد از كل مراتع لرستان را مراتع درجه يك شامل مي شود كه در ارتفاعات بالاتر از 2000 متر و در نواحي اشترانكوه، سفيد كوه و گرين پراكنده اند و بيشتر از نوع گون و كما و جو وحشي و انواع يرموس است. پانزده درصد از مراتع درجه يك و دو است و در ارتفاعات كمتر از 2000 متر در قسمتهاي ييلاقي ميان بند وجود دارد و شامل يونجه هاي يكساله و انواع آگروپايرون است.